İnsanlar İşleyerek Maddeği Değiştirirler

İnsanlar İşleyerek Maddeği Değiştirirler
 
  1. İNSANLAR İŞLEYEREK MADDELERİ DEĞİŞTİREBİLİR  

Günlük yaşamda kullandığımız maddelerin hepsi plastikten yapılsaydı, ne gibi güçlüklerle karşılaşırdık?

Nesnelerin üretiminde amaca uygun madde kullanılır. Uygun madde kullanılmazsa o nesne işe yaramaz; yarasa bile güvenli olmaz. Örneğin tava genellikle metalden, sapı da tahtadan yapılır. Eğer tavanın tamamı tahtadan yapılsaydı, ne olurdu?

Çantamız; hafif, sağlam, esnek ve su geçirmeme gibi özelliklere sahip maddelerden üretilmiştir. Çantamız demirden yapılsaydı onu taşıyabilir miydik?

 

İŞLENMİŞ MADDELER

Taş, yün, toprak, odun, sebze, meyve ve tahıllar doğada bulunan maddelerdir. Doğal maddeler olarak adlandırılan bu maddeler çeşitli ürünleri elde ederken ham madde ( işlenmemiş madde ) olarak kullanılır. Okulda kullandığınız eşyaların  ham maddeleri nelerdir?

Koyunların kırkılmasından elde edilen yün doğal bir ham maddedir.

Eskiden basit gereçler kullanılarak yün, iplik haline getirilirdi. Günümüzde ise bu işlem fabrikalarda yapılmaktadır.

İplik yünden elde edilmiş bir ürün; atkı, kazak ve kumaş üretiminde ise bir malzemedir. İplik sadece yünden değil; ipek, keten, pamuktan da elde edilir. İplikten elde edilen giyim eşyaları ise işlenmiş tüketim maddeleridir. Böyle tüketim maddeleri son ürün olarak da adlandırılmaktadır. Peki, iplik başka hangi ürünlerin malzemesidir?

İşlenmiş Maddeler; doğal maddelerin insanlar tarafından işlenmesiyle elde edilir. Unun işlenmesiyle üretilen ekmek sofrada tüketiliyorsa son üründür. Ama ekmek, köfte yapımının da malzemesidir. Buğday, süt ve şekerden elde edilen bisküvi bir son ürün olabilir mi?

İşlenebilen maddeye örnek olabilecek diğer bir ürün de zeytindir.

Zeytin, bir gıda maddesi olmanın yanında başka ürünlerin elde edilmesinde ham madde olarak da kullanılır.

Zeytin işlenerek kahvaltılık zeytin ve zeytin ezmesi elde edilir. Zeytinin işlenmesiyle elde edilen zeytinyağı, salata ve yemeklerde kullanılır. Zeytinyağı; zeytinin ürünü, salata ve yemeklerin malzemesidir. Ayrıca zeytinyağı, fabrikalarda işlenerek sabun yapımında kullanılır.

Yer altında doğal madde olan petrolün işlenme serüvenini biliyor musunuz? Yer altından çıkarılıp rafinerilere taşınan petrol, burada çeşitli işlemlerden geçirilir. Petrolün içindeki maddeler, rafineride ısının etkisiyle işlenerek birbirinden ayrılır.

Petrolün işlenmesiyle elde edilen petrol gazı ( LPG ) , mutfak ocaklarında ve taşıtlarda kullanılır. Aynı şekilde elde edilen benzin, taşıtlarda yakıt olarak kullanılır. Benzin ve petrol gazı işlenmiş petrol ürünleridir.

Gaz yağı da uçak yakıtına katılan işlenmiş bir maddedir. Isıtma, aydınlatma vb. Amaçlarla da kullanılır.

Motorin ( mazot ),evlerde ısınmada, taşıtlarda ise yakıt olarak kullanılan işlenmiş bir maddedir.

 

YAPAY MADDELER

Koyun, yılan, timsah vb. Hayvanların derilerinin işlenmesiyle çanta, ayakkabı, davul gibi eşyalar üretilir. Tüketimin artması ve bilinçsiz avlanma sonucunda doğal deri ihtiyacı karşılanamaz hale gelmiştir.

Bu nedenle doğal derinin yerini tutan vinleks adı verilen yapay deri üretilmiştir. Vinleks, doğal ürün olan derinin yerine kullanılmaktadır. Ayakkabınız vinleksten mi, yoksa doğal deriden mi üretilmiştir?

Naylon, plastik, Teflon ve yapay kauçuk gibi ürünler, petrol kökenli yapay maddelerdir.

 

Naylon; yün ve ipek yerine kullanılmaktadır. Ayrıca kumaştan çoraba kadar birçok maddenin üretiminde de naylondan yararlanılır.

Plastik, sağlam ve dayanıklı bir malzemedir. Bu yüzden bardaktan sandalyeye, kalemden oyuncağa kadar birçok üründe ham madde olarak kullanılır. Hangi oyuncaklarınız plastikten yapılmış ürünlerdir?

Bazı maddelerin katılmasıyla sertleştirilen plastikten bakalit elde edilir. Bakalitten; çaydanlık ve tencere kulpları, tabak, elektrik malzemeleri üretilir.

Bakır ve çelik gibi doğal maddelerden tencere yapılmaktadır. Pişirme esnasında yiyeceklerin yapışmaması için teflonlu tencereler üretilmiştir. Teflonlar sadece tencere yapımında mı kullanılır?

Yapay kauçuk; kauçuk ağacından elde edilen doğal kauçuğun yerine kullanılan bir üründür. Otomobil lastiği, hortum, bulaşık eldiveni, paket lastiği gibi ürünlerde yapay kauçuk kullanılır.

Bazı eşya ve araçlarda doğal ve yapay malzemeler iç içe bulunur. Örneğin bahçemizdeki çit, odunun işlenmesiyle yapılır. Çitin daha sonra boyanması onu yapay madde yapmaz. Peki boyanmış çit doğal madde özelliğini korur mu?

Süt, pastörize edilirken dayanıklılığını arttırmak için bazı yapay maddeler eklenir. Severek içtiğimiz pastörize süt, işlenmiş bir maddedir.

Otomobil üretiminde demir ve alüminyum gibi doğal maddelerin yanında plastikten yapılmış ürünlerden de faydalanılır. Bu nedenle, otomobili bir bütün şeklinde doğal veya yapay madde olarak niteleme olanağımız yoktur.

Bisikletinizin doğal ve yapay malzemeleri nelerdir?

 

DOĞAL KAYNAKLAR VE İNSAN

Yaşamak için tükettiğimiz birçok şeyin artığını çöpe atarız. Poşetlere doldurarak attığımız çöpler, temizlik görevlileri tarafından toplanır. Çöplerden toplanıp fabrikalara getirilen bazı atıklar ayıklanarak istenen ürünün elde edilmesinde ham madde olarak kullanılır.

Örneğin atık kağıtlar fabrikalarda önce mürekkep ve tutkalından arındırılır. Sonra da su ve bazı maddeler eklenerek hamur haline getirilir. Bu hamur da yeniden kağıda dönüştürülür. Atık kağıttan yeniden kağıt üretilmesi, ağaçların kesilmesini azaltır.

1 ton atık kağıdın yeniden işlenmesiyle yaklaşık 16 çam ağacının kesilmesi engellenir. Ayrıca atık kağıttan yeniden kağıt üretilirken daha az su ve enerji harcanır.

Ağaç, ham petrol, su, kömür ve demir doğal kaynaklarımızdan bazılarıdır. Doğal kaynaklar hızla tükenmektedir. Bu nedenle doğal kaynakların tüketimine dikkat etmeliyiz. Bu nedenle kağıt, cam vb. Ürünleri dikkatli ve özenli kullanmalıyız.

Örneğin fabrikalarda tekrar işlenebilen ürünleri ( kağıt, cam, plastik, teneke.. ) ayrı ayrı poşetlere koyarak, atık kumbaralarına atabiliriz. Bu, hem aile hem ülke ekonomisine katkı sağlarken doğa da daha az kirlenecek, böylece doğal kaynaklarımızı korumuş da olacağız.

Yorum Yaz